Zemin Kabarma ve Sıkışma Katsayısı Hesaplama

Kabarma ve sıkışma nedir?

Zemin yerinden kazıldığında taneler arasına hava girer ve hacmi artar. Buna kabarma denir. Aynı zemin dolguya serilip silindirle sıkıştırıldığında ise çoğu zaman yerindeki halinden daha sıkı olur ve hacmi azalır. Buna sıkışma (büzülme) denir. Bu yüzden toprak işlerinde üç ayrı hacim vardır:

• Yerinde hacim: kazılmamış zeminin hacmi. Projeden hesaplanan kazı hacmi budur.
• Gevşek hacim: kazılıp kamyona yüklenen zeminin hacmi. Nakliye bununla hesaplanır.
• Sıkışmış hacim: dolguda sıkıştırıldıktan sonraki hacim.

Formüller

Gevşek hacim = yerinde hacim × (1 + kabarma)

Sıkışmış hacim = yerinde hacim × (1 − sıkışma)

Bir dolgu için gereken kazıyı bulmak için ikinci formül ters çevrilir: yerinde hacim = sıkışmış hacim / (1 − sıkışma).

Örnek

200 m³ yerinde hacimli bir kazıda kabarma yüzde 25 ise kamyonlarla 200 × 1.25 = 250 m³ taşınır. Aynı zemin yüzde 10 sıkışma ile dolguya konursa 200 × 0.90 = 180 m³ dolgu yapar.

Katsayıyı nereden bulurum?

En güveniliri ölçmektir: yerinde ve gevşek yoğunluk biliniyorsa kabarma = yerinde yoğunluk / gevşek yoğunluk − 1 olur. Zemin raporu ya da işveren şartnamesi de değer verebilir. Kaynaklardaki tablolar yalnız yaklaşık aralık verir: kum ve çakılda yaklaşık yüzde 10 ile 15, toprak ve kilde 20 ile 40, patlatılmış kayada 50 ile 80.

Sınırlar

Bu araç yalnız hacim dönüştürür. Katsayılar zemine, neme ve sıkıştırma derecesine göre değişir ve sizin girdinizdir. Kesin hesapta ölçüm sonuçları ve sözleşme geçerlidir.